به گزارش شانا به نقل از اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی وزارت نفت، در مقطع زمانی یادشده، مسئله بازار فقط مقدار تولید نیست، بلکه امنیت مسیرهای انتقال، دسترسی به محمولههای الانجی و حجم ذخیرهسازی نیز به همان اندازه در تعیین قیمت و امنیت انرژی اهمیت پیدا کردهاند. در همین حال، تحولات تنگه هرمز و محدودیت صادرات الانجی قطر، بازار اروپا و آسیا را وارد رقابتی فشرده برای جذب محمولههای موجود کرده است.
قیمت گاز در بازارهای منطقهای در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ افزایش یافت. میانگین هفتگی قیمت در بازار شمالشرق آسیا به ۲۶ دلار و ۷۶ سنت در هر میلیون بیتییو رسید. در بازار جنوب غرب اروپا نیز میانگین قیمت به ۲۶ دلار و ۵ سنت رسید.
در بازار انبیپی انگلیس، میانگین قیمت هفتگی ۲۶ دلار و ۳۴ سنت ثبت شد و قیمت گاز طبیعی هلند (تیتیاف) نیز به ۲۶ دلار و ۷۷ سنت رسید. در بازار هنری هاب آمریکا، میانگین قیمت هفتگی ۲ دلار و ۸۲ سنت بود.
روند روزانه نیز نشاندهنده افزایش قیمت در بازارهای آسیایی و اروپایی بود. در ۷ سپتامبر، قیمت شمالشرق آسیا ۲۵ دلار و ۵۰ سنت بود و در ۱۰ سپتامبر به ۲۷ دلار و ۹۳ سنت رسید. در پایان هفته نیز این قیمت در سطح ۲۸ دلار و ۶۳ سنت قرار گرفت.
در اروپا نیز افزایش قیمت ادامه داشت و میانگین هفتگی بازارهای اروپایی به سطوحی نزدیک به بازار آسیا رسید؛ موضوعی که نشاندهنده تشدید رقابت برای تأمین الانجی در آستانه فصل سرماست.
تنگه هرمز؛ نقطه فشار بازار الانجی
تنگه هرمز در هفته مورد بررسی به یکی از متغیرهای مهم بازار گاز تبدیل شد. توقف بخش عمده تردد دریایی از این مسیر و محدودیت صادرات الانجی قطر، نگرانی درباره دسترسی بازارهای آسیایی و اروپایی به محمولههای الانجی را افزایش داده است.
آسیا به دلیل وابستگی بالا به واردات الانجی و نیاز به جایگزینی محمولههای غرب آسیا، بهطور مستقیم تحتتأثیر این شرایط قرار گرفته است. اروپا نیز همزمان با نزدیکشدن فصل زمستان و ضعف نسبی ذخیرهسازی، برای تأمین محمولههای موجود در بازار با آسیا رقابت میکند.
درنتیجه، بازار الانجی از یک بازار صرفاً منطقهای فاصله گرفته است و قیمت در یک منطقه میتواند بهطور مستقیم تحتتأثیر نیاز منطقهای دیگر قرار گیرد. گزارش نیز تأکید میکند که تداوم تنشها میتواند قیمت گاز را در بازارهای منطقهای در سطوح بالاتر نگه دارد.
ذخیرهسازی پایینتر از سطح هدف
یکی از مهمترین نگرانیهای بازار اروپا، حجم ذخیرهسازی گاز پیش از آغاز فصل زمستان است. ظرفیت ذخیرهسازی گاز اتحادیه اروپا تا پایان ماه اوت به حدود ۶۵.۴ درصد رسید که نسبت به اوت سال قبل ۱۲ درصد پایینتر بود.
اگرچه میزان تزریق گاز به مخازن ذخیرهسازی و تبدیل الانجی به گاز در شبکه اروپا در روزهای اخیر افزایش یافته، اما رقابت با آسیا برای جذب محمولههای الانجی همچنان روند پرکردن ذخیرهسازی را محدود کرده است.
از سوی دیگر، کاهش جریان صادرات گاز نروژ از طریق خطوط لوله میتواند عرضه اروپا را در ماه جاری محدود کند. بر اساس گزارش، دستیابی اتحادیه اروپا به هدف حداقلی ذخیرهسازی ۷۵ درصدی پیش از آغاز زمستان از سوی بسیاری از فعالان بازار ناممکن ارزیابی شده است؛ مسئلهای که ریسک تأمین انرژی در دوره اوج مصرف را افزایش میدهد.
تیتیاف در بالاترین سطح بیش از سه سال اخیر
فشار بر بازار اروپا در قیمت قراردادهای آینده تیتیاف نیز منعکس شد. قراردادهای تحویل گاز در ماه اکتبر در اول سپتامبر با قیمت ۷۲ یورو و ۲۰ سنت بهازای هر مگاواتساعت بسته شد که معادل ۲۴ دلار و ۵۰ سنت بهازای هر میلیون بیتییو بود.
این قیمت بالاترین نرخ تسویه در بیش از سه سال اخیر بیان شده است. در معاملات دوم سپتامبر نیز قیمت در ساعات ابتدایی بازار تا ۷۵ یورو و ۳۰ سنت افزایش یافت و سپس به حدود ۷۲ یورو و ۵۰ سنت تعدیل شد.
محرک اصلی این جهش، تشدید تنشها در غرب آسیا و کاهش چشمانداز بازگشت صادرات الانجی این منطقه اعلام شده است. توقف بخش عمده تردد دریایی در تنگه هرمز نیز آسیا را به رقابت مستقیم با اروپا برای جذب محمولههای حوزه اقیانوس اطلس وادار کرده است.
بازگشت کامل صادرات به زمان نیاز دارد
در طرف عرضه، وضع قطر همچنان یکی از متغیرهای کلیدی بازار الانجی است. بر اساس گزارش، قطر انرژی اعلام شرایط اضطراری برای تحویل محمولهها به پایانه آدریاتیک ایتالیا را تا اوایل نوامبر تمدید کرده است.
سناریوی پایه مؤسسه وود مکنزی که در گزارش به آن اشاره شده، این است که ۱۲ واحد آسیبندیده مایعسازی قطر از ابتدای اکتبر تولید را از سر بگیرند و در ۱۲ هفته به ظرفیت اسمی برسند.
حتی در صورت برقراری آتشبس نیز عادیسازی کامل صادرات گاز قطر تا ژانویه ۲۰۲۷ زمان خواهد برد. بنابراین، بازار الانجی برای عبور از فشار کنونی فقط به پایان تنشهای نظامی نیاز ندارد؛ بازگشت ظرفیتهای صادراتی و عادیشدن جریان تجارت نیز به زمان نیاز خواهد داشت.
بازار گاز مقاومتر از بحران ۲۰۲۲
گزارش «Global Gas Report ۲۰۲۶» تصویری مهم از ساختار جدید بازار ارائه میکند. بر اساس این گزارش، انتظار میرود عرضه و تقاضای جهانی گاز در سال ۲۰۲۶ هر دو کاهش پیدا کنند؛ اتفاقی که نخستین کاهش همزمان عرضه و تقاضا از سال ۲۰۲۲ خواهد بود.
در سال ۲۰۲۵ مصرف جهانی گاز با رشد ۱.۷ درصدی، معادل ۶۹ میلیارد مترمکعب، به رکورد ۴ هزار و ۲۰۲ میلیارد مترمکعب رسید. تولید جهانی نیز به ۴ هزار و ۱۴۷ میلیارد مترمکعب رسید.
در سال ۲۰۲۶، عرضه گاز حدود ۰.۱ درصد، معادل ۴ میلیارد مترمکعب، و تقاضا حدود ۰.۲ درصد، معادل ۷ میلیارد مترمکعب، کاهش خواهد یافت. با وجود شدت شوک ناشی از تحولات غرب آسیا، سرمایهگذاریهای سالهای اخیر در زیرساخت الانجی، پایانههای گازسازی مجدد و ذخیرهسازی باعث شده است بازار در برابر این شوک نسبت به بحران ۲۰۲۲ انعطافپذیرتر باشد.
گاز در قلب رشد تقاضای برق
یکی از روندهای مهم و بلندمدت بازار گاز، رشد سریع مصرف برق ناشی از توسعه مراکز داده و هوش مصنوعی است. ظرفیت مراکز داده در پنج سال گذشته دو برابر شده است و در پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۴۱ گیگاوات در حدود ۷ هزار مرکز رسید.
پیشبینی میشود ظرفیت مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ از ۵۰۰ گیگاوات عبور کند. از آنجا که احداث مراکز داده معمولاً یک تا سه سال زمان میبرد، درحالیکه توسعه زیرساخت شبکه برق میتواند ۵ تا ۱۵ سال طول بکشد، شکاف میان رشد تقاضا و توسعه شبکه ایجاد میشود.
در چنین شرایطی، گاز طبیعی به دلیل قابلیت انعطافپذیری نیروگاههای گازی میتواند نقش مهمی در تأمین برق مورد نیاز این مراکز ایفا کند. همزمان، روند کربنزدایی نیز ادامه دارد؛ ظرفیت تولید بیومتان در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۵ درصدی به ۱۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب رسید و ظرفیت عملیاتی جذب و ذخیرهسازی کربن به ۷۴ میلیون تن در سال افزایش یافت.
رقابت آسیا و اروپا تعیینکننده است
بازار جهانی گاز در آستانه زمستان ۲۰۲۶ با شرایطی روبهروست که در آن امنیت مسیرهای انتقال و دسترسی به الانجی اهمیت فزایندهای یافته است. اروپا با ذخیرهسازی پایینتر از سطح هدف زمستانی وارد دوره سرد میشود و آسیا نیز برای تأمین الانجی مورد نیاز خود با اروپا رقابت میکند.
در طرف دیگر، زیرساختهای جدید الانجی و افزایش ظرفیت تولید در آمریکا و دیگر مناطق باعث شده است بازار نسبت به سال ۲۰۲۲ در مقابل شوک عرضه تابآوری بیشتری داشته باشد. بااینحال، ادامه اختلال در مسیر هرمز و تأخیر در بازگشت صادرات قطر میتواند فشار بر بازار را حفظ کند.
درمجموع، بازار گاز در مقطع کنونی میان دو روند حرکت میکند: از سویی، ریسک ژئوپلیتیک و رقابت زمستانی قیمتها را بالا نگه میدارد و از سوی دیگر، توسعه الانجی، ذخیرهسازی و منابع جدید عرضه، بخشی از فشار را جذب میکند. در این میان، حجم ذخیرهسازی اروپا و زمان بازگشت ظرفیتهای صادراتی قطر از مهمترین متغیرهای تعیینکننده مسیر بازار در ماههای پیشرو خواهند بود.
منبع: شانا
