به گزارش اقتصاد باما، انتقال بخش قابل توجهی از مسیرهای وارداتی به بنادر شمالی و مرزهای زمینی، خبری است که وزیر اقتصاد در گفتگوی ویژه خبری اعلام کرد. این تصمیم راهبردی دولت در پاسخ به کندی روند واردات در بنادر جنوبی به دلیل تنشها و محاصره دریایی اتخاذ شده و مسیرهای مغفولمانده را دوباره زنده کرده است.
محاصرهای که کریدورهای زمینی را بیدار کرد
محاصره دریایی آمریکا نتوانسته تجارت ایران را به طور کامل متوقف کند، بلکه توجهها را به سمت کریدورهای زمینی و ریلی معطوف ساخته است. تنوع مرزهای دریایی و زمینی ایران و دسترسی به مسیرهای شرقی، غربی و شمالی، هرگونه تلاش برای محاصره کامل را با چالش جدی مواجه کرده و جایگاه ژئوپلیتیک کشور را در شبکه ترانزیتی منطقه بیش از پیش برجسته کرده است.
رشد مسیر ریلی چین به ایران
بر اساس گزارش بلومبرگ تعداد قطارهای باری مسیر شیان چین به تهران از حدود یک قطار در هفته پیش از درگیریها، به یک قطار هر سه یا چهار روز پس از آغاز محاصره افزایش یافته است. این مسیر از قزاقستان و ترکمنستان عبور میکند.
التان دورسون، مدیرعامل شرکت حملونقل ریلی «جاده ابریشم-آوراسیا» (Silkroad-Avrasya Multimodal Logistics) در ترکیه، تأیید کرده که برنامههای ماه مه ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵) به طور کامل تکمیل شده و برنامههایی برای افزایش ظرفیت در ماه ژوئن (خرداد ۱۴۰۵) در حال اجراست. هر قطار حدود ۵۰ کانتینر ۴۰ فوتی استاندارد حمل میکند. محمولهها عمدتاً شامل کالاهای صنعتی و مصرفی هستند.
بازگشایی مرزها و مسیرهای جایگزین از پاکستان
پاکستان هم شش مسیر زمینی کلیدی را برای انتقال کالا به ایران فعال کرده است. این مسیرها شامل گوادر-گبد، کراچی/پورت قاسم-گوادر-گبد و سایر مسیرها هستند و هزاران کانتینر سرگردان در بنادر پاکستان را به ایران منتقل کردهاند.
فعالسازی کریدورهای غربی با عراق
در سوی دیگر نخستوزیر عراق در همین روزها دستور مستقیم صادر کرده که تمامی گمرکات شمالی، مرکزی، غربی، جنوبی، هوایی و فرودگاه بغداد، ترانزیت و حمل بار با ایران را فعال کنند. این اقدام ظرفیت زیرساختهای زمینی و هوایی عراق را در خدمت تجارت ترانزیتی ایران قرار داده است.
در همین حال برای نخستین بار در تاریخ، واردات کالا از عراق به ایران از طریق مرز مهران فعال شد. پیش از این، این مرز تنها صادراتی بود و عراقیها کالا به ایران نمیفرستادند.
مهدی رعیتی، مدیرعامل منطقه آزاد مهران، این دستاورد را نتیجه سفر به بغداد و رایزنی با مقامات عراقی دانست و گفت که این اتفاق نقطه عطفی در توسعه روابط تجاری دو کشور است. با این گشایش، علاوه بر افزایش درآمدهای گمرکی، زنجیره تأمین کالاهای اساسی در شرایط محاصره، انعطافپذیرتر میشود.
همچنان دولت در مسیر تسهیل تجارت از کریدورهای جایگزین صمیمات تازه اتخاذ میکند تا این تنوع ترانزیتی روز به روز بیشتر شود در روزهای اخیر معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی از حذف محدودیتهای ثبت سفارش کالا در بنادر شمالی و مرزهای زمینی کشور خبر داد و گفت که هیچ محدودیتی در سقف و سابقه ثبت سفارش کالاهای اساسی و غیر اساسی وجود ندارد چرا که نگاه دولت این است که با فعال شدن ظرفیت بنادر شمالی بخش مهمی از مشکلات حملونقل و تخلیه کالا در کشور برطرف خواهد شد.
کریدورهای چندوجهی و تقویت جایگاه ایران
کریدورهای فعالشده شامل مسیرهای ترکیبی ریلی-دریایی (مانند ییوو-قزاقستان-آکتائو-خزر-ایران) و کریدور تمام ریلی آسیای مرکزی هستند. کشورهای منطقه مانند تاجیکستان و ازبکستان نیز کریدورهای آزمایشی چندوجهی را با هدف توسعه زیرساختها و افزایش ظرفیت گذر از مرزها فعال کردهاند.
تنشهای اخیر در تنگه هرمز ایران را به سمت تنوعبخشی جدی به مسیرهای ترانزیتی سوق داده و ظرفیتهای زمینی، ریلی و بنادر شمالی را فعالتر کرده است. رشد تجارت ریلی با چین، بازگشایی مسیرهای پاکستان، همکاری با عراق و تقویت کریدورهای منطقهای، نشاندهنده انعطافپذیری و تابآوری ایران در برابر فشارهای خارجی است. این تحولات چالش محاصره را تا حدی خنثی میکند و جایگاه بلندمدت ایران را به عنوان هاب کلیدی اتصال شرق آسیا به اروپا تقویت میکند.
