وضعیت قانونی فارکس در ایران، یکی از مهمترین نگرانیهای معاملهگران ایرانی فارکس محسوب میشود. در بسیاری از کشورهای دنیا، قوانین شفاف و مشخصی برای فارکس در نظر گرفته شده است؛ اما در ایران، فارکس قوانین مشخصی ندارد و نهادهای مالی این بازار را زیر نظر ندارند. در نتیجه، قوانین فارکس در ایران برای بسیاری از معاملهگران پیچیده و گیجکننده است. در ادامه این مقاله، نگاهی به وضعیت قانونی فارکس در ایران خواهیم داشت و به سوال «آیا فارکس در ایران قانونی است؟» پاسخ خواهیم داد.
وضعیت قانونی فارکس در ایران
میتوان گفت که وضعیت قانونی فارکس در ایران در محدوده خاکستری قرار دارد؛ یعنی فعالیت در آن نه جرم محسوب میشود و نه به صورت واضح مجاز اعلام شده است.
در ایران، سازمان بورس و اوراق بهادار بازار سرمایه ایران و قوانین آن را تنظیم میکند. این سازمان، قانون خود را در سال 1384 تعیین و آییننامه اجرایی این قانون در سال 1386 مصوب شد. در این قانون و آیین اجرایی آن، مطلبی درمورد بازار فارکس و معامله در آن نمیبینیم؛ پس برای معامله در فارکس، قانون مشخصی از طرف سازمان بورس تعیین نشده است.
اما در سایت رسمی سازمان بورس، یک بخشنامه وجود دارد که باید نگاهی به آن داشته باشیم. این بخشنامه مورخ 7/7/1393، با شماره 285854/121 و با موضوع «مدیریت نظارت بر کارگزاران» است. در متن بخشنامه میبینیم:
«برگزاری دورههای آموزشی و یا توصیه به معامله توسط کارگزاران، نمایندگان کارگزاران یا پرسنل آنان در کلیه دفاتر، شعب و نمایندگیهای تحت نظارت آنان ممنوع میباشد».
پس طبق قانون سازمان بورس و اوراق بهادار، برگزاری دورههای آموزشی و تبلیغ به فعالیت در بازار برای کارگزاران بورس و پرسنل آنان ممنوع است؛ اما این قانون شامل افراد عادی و آکادمیهای آموزشی نمیشود. تا کنون قانونی برای ممنوعیت یا قانونی بودن معاملات شخصی توسط سازمان بورس برای فارکس تعیین نشده است.
آیا معامله فارکس در ایران جرم است؟
اشاره کردیم که وضعیت قانونی فارکس در ایران چندان روشن و واضح نیست. اگر نگاهی دوباره به بخشنامه مدیریت نظارت بر کارگزاران داشته باشیم، میبینیم که ازعبارت «عدم وجاهت قانونی معاملات فارکس» استفاده شده است؛ از زبان قانونی، وجاهت قانونی به معنای داشتن اعتبار و پشتوانه در قانون است. پس عدم وجاهت قانونی را میتوان به معنای فاقد پشتوانه و اعتبار قانونی دانست. به جدول زیر توجه کنید:
| عبارت | معنای ساده |
| قانونی | قانون فعالیت مورد نظر را به رسمیت میشناسد و برای آن چهارچوب مشخصی دارد. |
| عدم وجاهت قانونی | قانون فعالیت مورد نظر را به رسمیت نشناخته و چهارچوب مشخصی برای آن وجود ندارد. |
| غیرقانونی | قانون انجام فعالیت مورد نظر را ممنوع اعلام کرده و ممکن است مجازات نیز تعیین کرده باشد. |
عدم وجاهت به معنی جرم بودن نیست، بلکه به معنای عدم پشتیبانی قانون و نداشتن چهارچوب مشخص برای مسئله است. وضعیت عدم وجاهت قانونی، وضعیتی بین قانونی و غیرقانونی بودن محسوب میشود و میتوان آن را ناحیه خاکستری در نظر گرفت. طبق گفته سازمان بورس در این بخشنامه فارکس در چنین حالتی قرار دارد، یعنی قانون مشخصی برای آن وضع نشده و در چهارچوب قوانین این سازمان قرار نمیگیرد. پس بر اساس اسنادی که بررسی کردیم، حکم صریح و مشخصی برای جرمانگاری معاملات در فارکس وجود ندارد.
احکام شرعی فارکس در ایران
مراجع دینی در ایران نظر واحد و یکسانی درباره فعالیت در فارکس ندارند. طبق بررسی سایت Leader.ir، آیتالله خامنهای با معامله در فارکس مخالفتی ندارد، اما به شرطی که معامله در این بازار منع قانونی نداشته باشد. همچنین طبق نظر ایشان، اگر معاملات اهرمی ماهیت قرض همراه با سود داشته باشند، حرام محسوب میشوند.
سایت pasokhgoo.ir در گفتگویی با آیتالله مکارم شیرازی، میگوید که طبق نظر ایشان، فارکس شرایط شرعی معامله را ندارد و معامله در این بازار جایز نیست. در سایت Sistani.Org نیز میبینیم که طبق نظر آیتالله سیستانی، اگر فعالیت در فارکس شامل «قرض و معامله ربوی یا قمار مالی و مانند آن باشد، معامله حرام محسوب میشود.
ریسکهای فارکس در ایران
عدم پشتیبانی قانونی از فارکس در ایران، چالشهای مختلفی را برای کاربران ایرانی برای فعالیت در این بازار ایجاد میکند. در بازار فارکس، بروکرهای فارکس برای فعالیت قانونی، رگولاتوری (Regulatory) استفاده میکنند. داشتن رگولاتوری یعنی بروکر تحت نظارت یک نهاد مالی در یک کشور فعالیت میکند؛ برای مثال، رگوله FCA متعلق به انگلستان و ASIC متعلق به استرالیاست. یک نهاد رگولاتوری، وظایفی مانند بررسی حسابهای مشتریان بروکر و رسیدگی به شکایات مشتریان در صورت تخلف بروکر دارد. در صورتی که بروکر از یک رگوله استفاده کند، باید قوانین کشور نهاد رگلاتوری را نیز بپذیرد.
برخلاف تصور رایج، رگولاتوریهای معتبر بهطور مستقیم ارائه خدمات به ایرانیان را ممنوع نکردهاند. دلیل اصلی، تحریمهای بینالمللی و محدودیتهای ناشی از قوانین OFAC است که باعث میشود بانکها و بروکرهای همکار آنها نتوانند به کاربران ایرانی خدمات ارائه دهند.
برای ارائه خدمات به کاربران ایرانی، بسیاری از بروکرها از رگولههای آفشور مانند FSA Seychelles، FSC Mauritius و MISA استفاده میکنند. این رگولهها نسبت به رگولههای درجه یک نظارت کمتری دارند، اما به دلیل محدودیتهای تحریمی، امکان ارائه خدمات به ایرانیان را فراهم میکنند. به همین دلیل، کاربران ایرانی معمولا امکان استفاده از بروکرهای دارای رگوله درجه یک را ندارند.
چالش دیگر، نحوه پرداخت است. عدم حضور ایران در شبکه پرداخت بینالمللی، باعث میشود تا کاربران ایرانی نتوانند به صورت مستقیم و راحت پرداختهای خود را در بازار فارکس انجام دهند. قوانین OFAC نیز از طرف دیگر پرداختهای ایرانیان را محدود میکند؛ چرا که طبق قوانین این نهاد، بانکهای ایرانی در لیست تحریم قرار دارند.
نکات مهم برای شروع فارکس
برای شروع فارکس، در قدم اول باید سراغ بروکری برویم که مشکلات حقوقی که به آنها اشاره کردیم را با کاربران ایرانی نداشته باشد. بسیاری از بروکرهای بینالمللی در شرایط استفاده خود، فهرستی از کشورهای غیرمجاز (Restricted Countries) منتشر میکنند. کاربران ایرانی باید پیش از افتتاح حساب بررسی کنند که آیا ایران در این فهرست قرار دارد یا خیر. در صورت نبود ایران، میتوان از این بروکرها استفاده کرد.
برای انتخاب بروکر، نباید فقط به جنبه حقوقی بروکر بسنده کنید. حتما بروکر را از نظر سابقه فعالیت، روشهای پرداخت، میزان اسپرد و کمیسیون، سرعت اجرای سفارشات، نوع حسابها و.. بررسی کنید. یک بروکر مناسب باید علاوه بر پشتیبانی حقوقی، نیازهای شما را نیز برطرف کند. جدول زیر، به شما در بررسی یک بروکر مناسب برای شروع فارکس کمک میکند و به شما نشان میدهد که از چه معیارهایی باید یک بروکر را بررسی کنید.
| معیار | چرا این معیار مهم است؟ |
| پذیرش کاربران ایرانی | در قدم اول، بروکر باید از خدمات به کاربران ایرانی پشتیبانی کند. حتما لیست کشورهای غیرمجاز بروکر را بررسی کنید. |
| رگولاتوری | مشخص بودن رگولاتوری، نشان میدهد که بروکر فعالیت قانونی دارد و چه خدماتی در صورت بروز مشکل ارائه میدهد. |
| سابقه بروکر | داشتن اطلاعات شفاف درمورد بروکر مانند تعداد مشتریان، سابقه شکایات و تیم توسعهدهنده، به ما در اعتماد بیشتر به بروکر کمک میکند. |
| روشهای پرداخت | امکان واریز و برداشت برای کاربران ایرانی و عدم پیروی از قوانین OFAC، پرداخت را برای کاربران ایرانی بسیار راحتتر میکند. |
| میزان اسپرد و کمیسیون | دانستن مقدار اسپرد و کمیسیون برای هر معامله، به ما در تعیین دقیق هزینه هر معامله کمک میکند. اهمیت این معیار برای معاملهگرانی مانند اسکالپرها دو چندان است. |
| پلتفرم معاملاتی | پشتیبانی از پلتفرمهایی مانند متاتریدر 4 و 5 یا cTrader به انجام معاملات بهتر و سادهتر کمک میکند. |
| سرعت اجرای سفارشات | اجرای سریع سفارشات، به انجام دقیقتر معاملات، به خصوص معاملات اسکالپینگ کمک میکند. |
| پشتیبانی از حساب اسلامی | برای کاربرانی که به احکام شرعی فارکس اهمیت میدهند، استفاده از حساب اسلامی ضروری است. این حساب بهره شبانه ندارد، در نتیجه برای مسلمانان قابل استفاده است. |
| کیفیت پشتیبانی | ارائه پشتیبانی مناسب، به کاربران در حل مشکلات خود در بروکر بسیار کمک میکند. |
پس از انتخاب بروکر، به مهارت معاملاتی کافی برای شروع فارکس نیاز داریم. اجرای صحیح مدیریت سرمایه و ریسک، انتخاب استراتژی مناسب، آشنایی با روانشناسی ترید، استفاده از ژورنال معاملاتی و استفاده از ابزارهای تکنیکال و فاندامنتال، از نکات مهم برای شروع فارکس هستند. اما چطور میتوان این نکات را یاد گرفت؟ در نگاه اول، عباراتی مانند مدیریت سرمایه یا ابزارهای تکنیکال ممکن است پیچیده به نظر برسند؛ اما میتوان به سادگی آنها یاد گرفت و از آنها در معاملات خود استفاده کرد.
آموزش فارکس برای مبتدیان
بهترین روش برای یادگیری نحوه معامله در فارکس و آشنایی با اصطلاحات و ابزارها در این بازار، استفاده از یک دوره آموزشی مناسب است. شرکت در یک دوره آموزشی مناسب، باعث میشود تا مهارتهای لازم برای معاملهگری در فارکس را زیر نظر بهترین اساتید فارکس ایران یاد بگیرید و بتوانید این مهارتها را به خوبی اجرا کنید.
آکادمی پارسیان بورس به عنوان یک آکادمی معتبر در زمینه آموزش بازارهای مالی، دوره آموزش فارکس از 0 تا 100 را برای آموزش علاقهمندان به فارکس برگزار میکند. پس از شرکت در 16 جلسه این دوره، میتوانید مدرک رسمی فنی حرفهای در زمینه فارکس را دریافت کنید. پشتیبانی 24 ساعته، جلسات عملی ترید و امکان پرداخت اقساطی شهریه، از دیگر ویژگیهای این دوره هستند.
دوره آموزش فارکس پارسیان بورس در سراسر ایران و به صورت حضوری و مجازی برگزار میشود. در این صفحه، میتوانید دوره آموزش فارکس در تهران را مشاهده کنید. این آکادمی در شهرهای دیگر ایران نیز دورههای خود را برگزار میکند که در صورت نیاز، میتوانید این دورهها را در وبسایت این آکادمی مشاهده کنید.
جمعبندی
در این مقاله، به پاسخ این سوال پرداختیم که آیا فارکس در ایران قانونی است؟ وضعیت قانونی فارکس در ایران، به صورت رسمی مشخص نشده و سازمان بورس به عنوان نهاد مسئول بر نظارت بر بازارهای مالی در ایران، قوانین مشخصی برای بازار فارکس تعیین نکرده است. با این حال، معامله در فارکس جرم نیز محسوب نمیشود و کاربران در صورت علاقه میتوانند به معامله شخصی در فارکس بپردازند. توجه داشته باشید که این مطلب، صرفا جنبه اطلاعرسانی دارد و نمیتواند جایگزین مشاوره حقوقی و مالی شود.
سوالات متداول
آیا فارکس در ایران قانونی است؟
وضعیت قانونی فارکس در ایران هنوز مشخص نیست و قانون مشخصی برای فعالیت در فارکس در ایران وجود ندارد.
آیا ترید فارکس در ایران جرم است؟
خیر، طبق بخشنامه سازمان بورس، فقط تبلیغ و برگزاری دوره آموزشی توسط کارگزاران بورس و کارمندان آنها جرم بوده و معامله شخصی در فارکس جرم نیست.
فعالیت در فارکس برای ایرانیان چه ریسکهایی دارد؟
فعالیت در فارکس برای کاربران ایرانی علاوه بر ریسکهای معمول بازار، با چالشهایی مانند محدودیت در انتخاب بروکر، مشکلات ناشی از تحریمها، محدودیتهای واریز و برداشت و حمایت حقوقی محدود در صورت بروز اختلاف با بروکر همراه است.
